เมืองที่มีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานหลายร้อยปี
ลพบุรี ซิตี้ จังหวัดลพบุรีเป็นเมืองหนึ่งที่มีความเป็นมายาวนานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ราว 3,000 ปีที่แล้ว โดยมีการขุดพบโบราณวัตถุและโครงกระดูกกระจายอยู่หลายพื้นที่ นอกจากนี้ลพบุรียังมีชื่อปรากฏอยู่ในประวัติศาสตร์ไทยอย่างต่อเนื่อง แต่เดิมเรียกกันว่าละโว้ พุทธศตวรรษที่ 12 หรือในช่วงต้นของสมัยทวารวดี และด้วยภูมิประเทศของลพบุรีหรือละโว้ในอดีตมีลักษณะเป็นปากอ่าวจึงติดต่อค้าขายกับคนต่างบ้านต่างเมืองได้สะดวก ทำให้ละโว้เป็นเมืองศูนย์กลางการติดต่อและเจริญรุ่งเรืองอย่างมากของดินแดนลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา สืบต่อมาจนถึงสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชในสมัยอยุธยา เมืองละโว้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เมื่อสมเด็จพระนารายณ์ฯ โปรดฯ ให้สร้างพระราชวังอีกแห่งขึ้นที่เมืองละโว้ และโปรดฯ ให้บูรณะเมืองขึ้นใหม่เพื่อประทับส่วนพระองค์เองและใช้ต้อนรับราชทูตจากต่างเมือง พร้อมทั้งเปลี่ยนชื่อเมืองจากละโว้เป็น “ลพบุรี” นับแต่นั้นมา
การเปลี่ยนแปลงอีกครั้งหนึ่งเกิดขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ เมื่อ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ได้ดำริให้จังหวัดลพบุรีเป็นศูนย์กลางทางการทหาร เมืองลพบุรีจึงคึกคักเต็มไปด้วยผู้คน ประกอบกับนโยบายสร้างชาติในสมัยจอมพล ป. เพื่องเปลี่ยนแปลงประเทศในหลายๆ ด้านให้ใกล้เคียงกับวัฒนธรรมตะวันตก ลพบุรีจึงมีตึกรามบ้านช่องที่มีกลิ่นอายตะวันตก และยังเป็นจังหวัดนอกเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑลเพียงจังหวัดเดียวที่มีรถรางวิ่งในตัวเมืองอีกด้วย
ลพบุรี ซิตี้ เมื่อนึกถึงจังหวัดลพบุรี คุณคงนึกถึงพระปรางค์สามยอร์ช ปราสาทขอมที่เป็นสัญลักษณ์ของจังหวัด ตั้งอยู่ใจกลางเมืองลพบุรี ที่นี่เป็นศูนย์รวมของโบราณสถานหลายแห่ง รวมทั้ง พรานแขก ป้อมขอมอีกแห่งที่คล้ายกับพรานสามยอด วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ วัดเก่าแก่ริมทางรถไฟ วัดนครโฆษะ มีความสง่างามเป็นโบราณสถานที่สำคัญของรัฐที่ควรค่าแก่การเยี่ยมชม พระนารายณ์ราชนิเวศน์ พระราชวังแห่งนี้สร้างขึ้นตามคำสั่งของสมเด็จพระนารายณ์ ปัจจุบันได้ย้ายอาคารบางส่วนออกไป พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ยังมี เรือนวิชา เรือนไทยทรงยุโรป ขุนนางกรีก ณ พระราชวัง และเดินชมเมืองเพื่อค้นหาโบราณสถานที่ซ่อนอยู่ ผสมผสานกับบ้านของชาวลพบุรีมากมายที่รอให้นักท่องเที่ยวผู้รักประวัติศาสตร์มาเยี่ยมชม
แต่ลพบุรีเป็นมากกว่าเมืองเก่า ที่นี่ยังมีสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นน้ำตกวังก้างหลวงก็มีน้ำใสไหลเย็นตลอดปี หรือต้องการไปเดินป่าสำรวจธรรมชาติที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าซาบลังก้า อำเภอกว๋างพัฒนานิคม บริเวณใกล้เคียงยังมีทุ่งทานตะวันขนาดใหญ่หลายแห่ง เยี่ยมชมและถ่ายภาพสวยๆ
เมื่อนึกถึงจังหวัดลพบุรี สิ่งแรกที่นึกถึงคือฝูงลิงที่วิ่งเล่นไปทั่วเมือง แต่แท้จริงแล้วเป็นเมืองที่มีร่องรอยของประวัติศาสตร์ มีความสำคัญไม่แพ้กรุงเทพฯ หรือ พระนครศรีอยุธยา และธรรมชาติที่สวยงาม ลพบุรี เดิมชื่อ ละโว้ เป็นดินแดนที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนาน การขุดค้นพบวัตถุโบราณและกระดูกมนุษย์ที่ฝังอยู่ใต้แหล่งโบราณคดีต่างๆ บ่งบอกว่าเมืองนี้มีอายุอย่างน้อย 3,500 ถึง 4,500 ปี
จากหลักฐานทางโบราณคดีที่บ้านลำข้าว อำเภอโคกสำโรง สามารถสันนิษฐานได้ว่าเป็นแหล่งโบราณคดีแห่งหนึ่งของจังหวัดลพบุรี ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 11 ถึงพุทธศตวรรษที่ 14 เมืองละโว้เป็นศูนย์กลางการค้าและศาสนา เนื่องจากตั้งอยู่ในจุดทางภูมิศาสตร์ที่สามารถเชื่อมต่อกับเมืองอื่นได้ ทั้งทางบกและทางน้ำจึงมีการติดต่อค้าขายแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับอาณาจักรขอม (ขอม) ซึ่งเป็นศูนย์กลางอำนาจในพุทธศตวรรษที่ 15-18 เป็นอย่างมาก โดยได้รับอิทธิพลทางศิลปะเป็นอย่างมาก
ละโว้รุ่งเรืองถึงขีดสุดในรัชสมัย หลังจากที่สมเด็จพระนารายณ์ขึ้นครองราชย์แล้ว พระองค์ได้ทรงสร้างพระราชวังขึ้นในปี พ.ศ. 2209 ที่นี่จึงเปรียบเสมือนราชธานีแห่งที่ 2 รองจากกรุงศรีอยุธยา เกือบจะถูกทิ้งร้างเป็นเมืองร้าง เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) โปรดเกล้าฯ ให้บูรณะพระราชวังสมเด็จพระนารายณ์มหาราช พระราชทานนามพระราชวังแห่งนี้ ตั้งแต่นั้นมา ‘พระนารายณ์ราชนิเวศน์’ ก็เปลี่ยนชื่อจากเมืองละโว้เป็นลพบุรี
ประชากรในจังหวัดลพบุรีมีด้วยกันหลายกลุ่ม เช่น ไทยภาคกลาง ไทยพวน (เดิมเรียก ลาวพวน) และไทยเบิ้ง (หรือไทยเดิ้ง) ไทยอีสาน (พูดภาษาอีสาน) ไทยมอญ นอกจากนี้ยังมีชาวไทยเชื้อสายจีน และชาวไทยเชื้อสายอินเดียจำนวนไม่น้อยอีกด้วย
ประชากรส่วนใหญ่ของลพบุรีมีเชื้อสายลาว-ไทย แต่ปัจจุบันมีคนไทยจำนวนมาก ประชาชนในภาคกลางกระจุกตัวอยู่ที่อำเภอเมืองใกล้ชายแดนจังหวัดลพบุรี ปริมณฑลอยุธยาและอ่างทองลพบุรีส่วนใหญ่เป็นลาวทุกหัวเมือง ในอดีตก็มีการใช้ภาษาลาวเช่นกัน แต่ปัจจุบัน การใช้ภาษาลาวได้ลดน้อยลงในหลายชุมชนในเขตอำเภอเมือง ทุกที่มีคนจีน ถนนสายหลักมีหลายตำบล ชาวม้งโคกกรวด อำเภอเมือง อาศัยอยู่ทางตอนล่างของตำบลบ้านหมาก อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี (ส่วนใหญ่เป็นชาวไทย) ชาวไทบุ้งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์เดียวกับชาวโคราชในประเทศไทย ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในอำเภอพัฒนานิคม ทิศตะวันออก ติดกับจังหวัดนครราชสีมา อำเภอเมืองชัยภูมิ อำเภอชัยบาดาล มีชาวไทยเชื้อสายปากีสถานและอินเดียอาศัยอยู่ กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ รักษาวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี และภาษาพูดของตนเอง พวกเขามีลักษณะที่แตกต่างกัน อย่างไรก็ตาม มันปรับให้เข้ากับประชากรส่วนใหญ่ได้ดี
จำนวนประชากรทั้งหมดของจังหวัดลพบุรี จากรายงานฉบับสมบูรณ์ของโครงการศึกษาแผนแม่บทเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมจังหวัดลพบุรี พ.ศ. 2540-2550 จำนวนประชากร ณ สิ้นเดือนตุลาคม 2539 มีจำนวน 787,768 คน ชาย 410,775 คน และหญิง 410,775 คน โดยมีความหนาแน่นของประชากรเฉลี่ย 127 คนต่อตารางกิโลเมตร ลพบุรีเป็นเมืองยุทธศาสตร์ทางการทหาร จึงมีผู้ชายมากกว่าผู้หญิงเล็กน้อย แนวโน้มประชากรในอีก 10 ปีข้างหน้า (พ.ศ. 2540-2550) ในปี พ.ศ. 2550 คาดว่าประชากรจังหวัดลพบุรีจะมีประมาณ 906,149 คน
ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนา ทำไร่ข้าวโพด ข้าวฟ่าง อ้อย ถั่วเขียว และถั่วเหลือง มีรายได้ 47,335 บาทต่อปี ในปี 2550 คาดว่าจะอยู่ที่ 76,446 บาทต่อคนต่อปี
ลพบุรีในอดีตเคยเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ เต็มไปด้วยสัตว์ป่านานาชนิดรวมทั้งลิงนานาชนิด หลังสร้างเมืองแล้วมีคนมาอยู่มากขึ้น เจ้าฉี ต้องปรับวิถีชีวิตให้อยู่ร่วมกับคน ทุกวันนี้ ลิงลพบุรีแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ ลิงซาน กับ ลิงทุก อยากอยู่ร่วมกับฝูงก็เที่ยวไป อาหารครบถ้วนและเป็นมิตรกับผู้คนมากกว่าสร้างลิงเหมือนถูกไล่ออกจากฝูง ให้คุณออกไปหาข้าวกินเองนอกบ้าน และมีบุคลิกที่ค่อนข้างดุ แถม 2 แก๊งนี้ยังไม่ถูกโฉลกกันอีกด้วย เราต้องเลี้ยงให้มันวิ่งชนกันบ่อย ๆ จนชาวบ้านทำทันอยู่ดี
หากพูดถึงจังหวัดลพบุรีคงไม่พ้นที่จะนึกถึงลิงลพบุรีที่อาศัยอยู่ที่ศาลพระกาฬและพระปรางค์สามยอด เปรียบเสมือนสัญลักษณ์ของจังหวัดนี้
ศาลลูกศร หรือศาลหลักเมืองลพบุรี ศาลเจ้าแบบจีนขนาดเล็กริมแม่น้ำลพบุรีด้านในประดิษฐานรูปเคารพเจ้าพ่อเจ้าแม่ลูกศร เจ้าพ่อเขาตก เจ้าพ่อกวนอู และยังประดิษฐานหลักเมืองลพบุรีหรือศรพระราม ซึ่งเป็นแท่งหินปิดทองแช่ในน้ำตลอดเวลา
สงสัยไหมว่าทำไม “หลักเมืองลพบุรี” ถึงเรียกว่า “ศรพระราม” ตามตำนานกล่าว่า พระรามทรงแผลงศรพรหมาสตร์ให้หนุมานตามไปเพื่อที่จะสร้างเมืองให้หนุมาน ณ ที่ศรตก ปรากฏว่าศรตกที่ทะเลทำให้น้ำทะเลแห้งเป็นบริเวณกว้าง พื้นที่นั้นจึงเรียกว่าทุ่งพรหมาสตร์ ดินบริเวณนั้นร้อนจนสุกกลายเป็นดินสีขาวเรียกว่าดินสอพอง ศรพรหมาสตร์กลายเป็นแท่งหินที่เราเห็นอยู่ที่ศาลลูกศรในปัจจุบัน และสถานที่ในลพบุรีอีกหลายแห่งที่มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับหนุมาน
จากตำนานการสร้างเมืองลพบุรีเป็นสิ่งที่อธิบายความเป็นมาของเมืองลิงที่ว่าลิงลพบุรีคือบริวารของหนุมาน
เมืองโบราณลโวทีปุระซึ่งเป็นศูนย์กลางของอารยธรรมขอมหรือขอมโบราณบนลุ่มแม่น้ำลพบุรีภาคกลางของประเทศไทย ชื่อบ้านในจารึกปราสาทคานชื่อและสิ่งที่ปรากฏในเมืองกัมพูชามีความเป็นเลิศในศตวรรษที่ 18 ของเขมร สถาปัตยกรรม. พระปรางค์สามยอร์ช โบราณสถาน ศาสนสถานที่สร้างขึ้นตามความเชื่อของพระพุทธศาสนานิกายมหายาน ผังหลักประดิษฐานพระพุทธรูปหินทรายปางนาคปรก ปัจจุบันจัดเก็บและจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ประดิษฐานอยู่ทางทิศเหนือของปรางค์สมเด็จพระนารายณ์ ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่ศาลพระปราการแต่เสียเศียรไปจึงสวมเศียรพระพุทธรูปสมัยอยุธยาแทน แผนด้านทิศใต้ประดิษฐานปุราปรัตยาปารมิตา
พระปรางค์สามยอดและสันพระโค้งเป็นสถานที่ที่นักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศต้องมาเยือนเมื่อมาเยือนลพบุรี แต่ผู้เข้าชมส่วนใหญ่ไม่ได้มาเพื่อศึกษาประวัติศาสตร์หรือเห็นความสำคัญของโบราณสถานดังกล่าวข้างต้น แต่ความตั้งใจของผมคือการมาชมความน่ารักและความมหัศจรรย์ของลิงลพบุรี ลิงลพบุรีอาศัยอยู่ในฝูงหลายร้อยตัวในเมืองที่กำลังเติบโตแทนที่จะอาศัยอยู่ในป่า เป็นที่คุ้นตาของชาวลพบุรีที่เห็นทุกวัน